به گزارش اترک، امسال اما مهر برای بسیاری از خانوادهها با شرایطی متفاوت آغاز میشود. آموزشوپرورش باید مدرسه را در شرایطی به روی دانشآموزان باز کند که نگرانیهای ناشی از جنگ و ناامنی هنوز در ذهن جامعه باقی مانده، فشار اقتصادی بر خانوارها افزایش یافته، هزینه تهیه لوازم مورد نیاز مدرسه بالا رفته و در کنار همه اینها، پرسشهایی درباره کیفیت آموزش و وضعیت معیشتی معلمان وجود دارد.
۱۹۲ هزار دانشآموز خراسان شمالی در انتظار مهر
بر اساس اعلام مدیرکل آموزشوپرورش خراسان شمالی، سال تحصیلی جدید با حضور حدود ۱۹۲ هزار دانشآموز در استان آغاز میشود. متقیان همچنین از آمادهسازی ۲ هزار و ۱۶۶ مدرسه و ۹ هزار و ۲۰۰ کلاس درس برای سال تحصیلی جدید خبر داده است.
این اعداد، بزرگی مسئولیتی را که در برابر دستگاه تعلیم و تربیت استان قرار دارد نشان میدهد. پشت هر عدد، یک دانشآموز، یک خانواده و آیندهای قرار گرفته است که کیفیت آموزش امروز میتواند بر مسیر زندگی فردای آن اثر بگذارد.
متقیان در تشریح برنامههای آموزشوپرورش استان برای آغاز سال تحصیلی، از فعالیت کارگروههای مختلف برای تأمین نیروی انسانی، آمادهسازی فضاهای آموزشی و ارتقای کیفیت کلاسها سخن گفته و تأکید کرده است که آموزشوپرورش برای بازگشایی مدارس آمادگی دارد، هرچند ممکن است در برخی بخشها همچنان نقصهایی وجود داشته باشد.
این بخش از اظهارات مدیرکل آموزشوپرورش را باید در کنار انتظاراتی قرار داد که خانوادهها از مدرسه دارند؛ انتظار برای آموزش باکیفیت، محیط امن، معلم کافی و برنامهای که بتواند دانشآموز را برای آینده آماده کند.
مهر در سایه جنگ
سال تحصیلی جدید در شرایطی آغاز میشود که تجربه ماههای گذشته و نگرانیهای ناشی از درگیری نظامی، مسئله امنیت و تداوم آموزش را به یکی از دغدغههای جدی خانوادهها تبدیل کرده است.
تجربه آموزش غیرحضوری در سالهای گذشته نیز نشان داده که هرگونه وقفه در آموزش حضوری، صرفاً تغییر محل برگزاری کلاس از مدرسه به خانه نیست. دسترسی متفاوت دانشآموزان به اینترنت و ابزارهای آموزشی، کاهش ارتباط مستقیم میان معلم و دانشآموز و دشواری نظارت بر کیفیت یادگیری میتواند پیامدهای آموزشی خود را به همراه داشته باشد.
وزارت آموزشوپرورش در جریان شرایط بحرانی اخیر از برنامهریزی برای استمرار آموزش و استفاده از بسترهای مجازی خبر داده و اعلام کرده بود که حدود ۹۷ درصد دانشآموزان بهطور مستمر از بسترهای مجازی یا دیگر شیوههای آموزشی استفاده کردهاند. با این حال، گزارشها و هشدارهای کارشناسی درباره احتمال افت تحصیلی در شرایط آموزش غیرحضوری نشان میدهد که آموزش مجازی را نمیتوان بدون در نظر گرفتن کیفیت و عدالت آموزشی، جایگزین کامل مدرسه دانست.
از این منظر، یکی از مهمترین مسائل سال تحصیلی جدید، آمادگی برای شرایط اضطراری است؛ آمادگیای که باید از پیش مشخص کند در صورت بروز بحران، آموزش چگونه ادامه پیدا کند، چه گروههایی در معرض محرومیت آموزشی قرار میگیرند و چگونه میتوان از افت کیفیت یادگیری جلوگیری کرد.
گاز؛ چالش دیگری که میتواند به مدرسه برسد
در کنار مسائل ناشی از جنگ، موضوع انرژی نیز میتواند در ماههای آینده بر روند فعالیت مدارس اثر بگذارد. خراسان شمالی به دلیل قرار گرفتن در انتهای خط انتقال گاز، در برابر ناترازی انرژی آسیبپذیر است.
این نگرانی زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که بدانیم فصل سرما بخش قابل توجهی از سال تحصیلی را در بر میگیرد. افت فشار یا محدودیت در تأمین گاز میتواند مدارس را با مسئله گرمایش مواجه کند و در صورت تداوم، احتمال تعطیلی یا تغییر شیوه آموزش را افزایش دهد.
بنابراین یکی از مسائل مهم پیش روی آموزشوپرورش این است که برای سناریوهای احتمالی انرژی، برنامهای روشن داشته باشد؛ برنامهای که از تصمیمهای مقطعی و روزمره جلوگیری کند و اجازه ندهد هر موج سرما یا بحران انرژی، روند آموزش دانشآموزان را مختل کند.
وقتی مهر برای خانوادهها گران تمام میشود
برای بسیاری از خانوادهها، آغاز مدرسه فقط خرید چند دفتر و مداد نیست. لباس فرم، کیف و کفش، نوشتافزار، هزینه سرویس و سایر مخارج مرتبط با تحصیل، مجموعهای از هزینهها را در ابتدای سال به خانوار تحمیل میکند.
گزارشهای منتشرشده در روزهای اخیر از افزایش قابل توجه قیمت نوشتافزار حکایت دارد. در برخی گزارشها افزایش ۵۰ تا ۱۰۰ درصدی قیمت اقلام این بازار مطرح شده و گزارشهای دیگری نیز از افزایش شدید قیمت کاغذ و برخی اقلام نوشتافزار خبر دادهاند.
این وضعیت، معنای اقتصادی متفاوتی برای مهر ایجاد کرده است. خانوادهای که در سالهای گذشته میتوانست نیازهای تحصیلی فرزندش را یکجا تهیه کند، ممکن است امروز ناچار باشد خریدها را محدود یا به ماههای بعد موکول کند.
مسئله مهمتر اما آنجاست که کاهش قدرت خرید نباید به کاهش فرصتهای آموزشی منجر شود. دانشآموزی که خانوادهاش توان تأمین کامل ملزومات تحصیل را ندارد، نباید از کیفیت آموزش یا امکانات آموزشی عقب بماند. اینجاست که سیاستهای حمایتی آموزشوپرورش و دستگاههای مسئول اهمیت پیدا میکند.
کیفیت یادگیری
در سوی دیگر ماجرا، مسئله کیفیت آموزشی قرار دارد. آموزشوپرورش تنها مسئول ثبتنام دانشآموزان، تشکیل کلاس و تأمین معلم نیست؛ مأموریت اصلی آن یادگیری است.
نگرانی درباره افت سطح علمی دانشآموزان، بهویژه پس از دورههای طولانی آموزش غیرحضوری و اختلالهای آموزشی سالهای گذشته، موضوعی نیست که بتوان به سادگی از کنار آن گذشت. هر وقفه در آموزش ممکن است برای دانشآموزان مختلف آثار یکسانی نداشته باشد؛ دانشآموزانی که از حمایت خانوادگی، امکانات آموزشی و دسترسی مناسب به ابزارهای یادگیری برخوردارند، معمولاً امکان جبران بیشتری دارند و گروههای کمبرخوردار ممکن است آسیب بیشتری ببینند.
از همین رو، یکی از معیارهای موفقیت سال تحصیلی جدید نباید صرفاً «باز بودن مدارس» باشد. پرسش اصلی باید این باشد که دانشآموزان در پایان سال تحصیلی چه میزان یاد گرفتهاند و آیا فاصلههای آموزشی سالهای گذشته جبران شده است یا خیر.
معلم؛ حلقهای که نباید فراموش شود
هیچ برنامه آموزشی بدون معلم به نتیجه نمیرسد. حتی اگر بهترین مدرسه، جدیدترین تجهیزات و دقیقترین برنامه آموزشی فراهم شود، کیفیت نهایی آموزش به توان، انگیزه و شرایط کاری معلم وابسته است.
مشکلات معیشتی فرهنگیان نیز یکی از مسائل مزمن نظام آموزشی کشور است؛ مسئلهای که نمیتوان آن را صرفاً در قالب افزایش حقوق خلاصه کرد. امنیت شغلی، شأن حرفهای، امکانات آموزشی، حجم کار و فرصتهای توانمندسازی، مجموعه عواملی هستند که بر کیفیت کار معلم اثر میگذارند.
در خراسان شمالی نیز تأمین نیروی انسانی یکی از محورهای برنامهریزی آموزشوپرورش برای سال تحصیلی جدید عنوان شده است. متقیان گفته است این موضوع در کنار آمادهسازی فضاهای آموزشی و ارتقای کیفیت کلاسها در کارگروههای تخصصی دنبال شده است.
این تأکید نشان میدهد که مسئله نیروی انسانی همچنان یکی از پایههای اصلی برنامهریزی آموزشوپرورش است؛ اما در کنار تأمین تعداد معلمان، باید کیفیت و شرایط کاری آنان نیز مورد توجه قرار گیرد.
مهر امسال چه چیزی را باید سنجید؟
آغاز سال تحصیلی، فرصتی برای ارزیابی دوباره نظام آموزشی است. موفقیت مهر امسال را نمیتوان تنها با تعداد مدارس آماده، تعداد کلاسهای تشکیلشده یا تعداد دانشآموزان ثبتنامشده سنجید.
مدرسه زمانی موفق است که دانشآموز در آن احساس امنیت کند، خانواده بتواند هزینه تحصیل را تحمل کند، معلم با انگیزه وارد کلاس شود و در نهایت، یادگیری واقعی اتفاق بیفتد.
خراسان شمالی امسال حدود ۱۹۲ هزار دانشآموز را در مدارس خود جای میدهد؛ جمعیتی که بخش مهمی از آینده استان را شکل خواهند داد.
به همین دلیل، مهر نباید صرفاً آغاز یک تقویم آموزشی جدید تلقی شود. این ماه، نقطه شروع یک سالی است که آموزشوپرورش باید در آن همزمان چند مسئله را مدیریت کند: حفظ استمرار آموزش در شرایط بحرانی، آمادگی در برابر مشکلات احتمالی انرژی، کاهش فشار اقتصادی بر خانوادهها، جبران عقبماندگیهای آموزشی و توجه جدیتر به وضعیت معلمان.
زنگ مدرسه اگرچه هر سال نواخته میشود، اما کیفیت صدای آن به شرایطی بستگی دارد که دانشآموز، خانواده و معلم در آن قرار گرفتهاند. مهر امسال بیش از همیشه نیازمند آن است که بازگشایی مدارس، نه پایان دغدغهها، بلکه آغاز یک برنامه جدی برای حفظ کیفیت و عدالت آموزشی باشد.